Đó là hai cuộc họp báo để giải quyết khủng hoảng của cuộc thi Hoa hậu VN 2008: giải thích việc Hoa hậu 2006 Mai Phương Thúy vì tự ái với BTC mà bỏ về nửa chừng và giải thích vụ Hoa hậu 2008 Trần Thị Thùy Dung chưa học hết cấp 3, gian dối học bạ.

Nhất bên trọng, nhất bên khinh?

Hai cuộc họp báo diễn ra trong hai ngày 24/8 tại Hội An và 5/9 tại trụ sở báo Tiền Phong (Hà Nội) với hai sắc thái, tình huống khác nhau: trước và sau một cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2008 với quá nhiều chuyện ì xèo.

Cuộc trước để "nói lại cho rõ" và bày tỏ sự "phật lòng" về Hoa hậu năm trước, cuộc sau để "bào chữa", bảo vệ cho Hoa hậu năm nay cũng như uy tín của nhà tổ chức. Cả hai cuộc đều không xuất hiện "nhân vật chính" là Hoa hậu 20 tuổi Mai Phương Thúy và Hoa hậu 18 tuổi Trần Thị Thùy Dung.


Cuộc họp báo sau "sự cố" Trần Thị Thùy Dung.
Từ trái qua: ông Vũ Việt Hùng - Ban Tuyên giáo Trung ương,
ông Dương Xuân Nam - Trưởng BTC và ông Chu Tiến Đức,
vụ trưởng Vụ Văn xã, Văn phòng Chính phủ

Ở cuộc ngày 24/8, Mai Phương Thúy trong mắt những người phát ngôn của họp báo là "tự động đến mà không thông báo gì với ban tổ chức. Đây là sai lầm đáng tiếc của Mai Phương Thuý".

Sự "vô tổ chức, vô kỷ luật" như đại diện BTC, ban giám khảo nói ấy vì Mai Phương Thúy làm từ thiện (có phần) "quá đà" nên rút cuộc, một cách không chính thức, cô đã bị "tước" danh hiệu "Hoa hậu hoạt động xã hội hiệu quả nhất" đáng lẽ sẽ được trao tặng nhân dịp 20 năm Hoa hậu VN. Riêng Mai Phương Thúy, cô đã chủ động rút lui và bình tĩnh đón nhận mọi quy kết từ BTC.

Mai Phương Thuý bất ngờ xuất hiện tại Trung tâm thương
bệnh binh cùng các thí sinh Hoa hậu VN 2008

Đến cuộc họp báo vừa diễn ra vào sáng ngày 5/9, Hoa hậu Thùy Dung không xuất hiện nhưng có thể cô sẽ thấy mình đã được an ủi và yên lòng phần nào khi ông Dương Xuân Nam (Trưởng BTC) tái khẳng định cô "không vi phạm thể lệ cuộc thi" và "không bị tước vương miện".

Đúng như nhiều phóng viên có mặt lường trước, thông tin mà ông Dương Xuân Nam (và hai người đồng chủ tọa là ông Chu Tiến Đức, vụ trưởng Vụ Văn xã, Văn phòng Chính phủ và ông Vũ Việt Hùng, Ban Tuyên giáo Trung ương) phát biểu xung quanh hai cụm từ "trình độ trung học phổ thông" trong Thể lệ cuộc thi mà Báo Tiền Phong đưa ra và "tốt nghiệp trung học phổ thông" trong Quy chế tổ chức thi hoa hậu do Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ VH-TT & DL) ban hành năm 2006 đến nay vẫn có hiệu lực.

Từ kém phần tích cực nhất cuộc họp báo là "thiếu sót" do ông Dương Xuân Nam đưa ra: "BTC đã thiếu sót khi nhanh nhạy đi trước một chút".

BTC Hoa hậu VN 2008 còn "bào chữa" cho Thùy Dung về chuyện "xé rào" Quy chế ấy rằng: Đó là sự "đi trước nhưng đi đúng tinh thần. Và khi Thể lệ đưa ra thì không ai góp ý, phản hồi gì cả, kể cả Cục Nghệ thuật biểu diễn hay các cơ quan báo chí". Tiếc là cuộc họp báo đó không có mặt của đại diện cơ quan "không thể thiếu" là Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ VH-TT &DL) để có ngay "phản hồi"!

Thêm việc nghĩ rằng bản dự thảo Quy chế tổ chức thi hoa hậu với nhiều sửa đổi, trong đó có có việc không bắt buộc người dự thi hoa hậu phải tốt nghiệp THPT nữa (và đang trình xin ý kiến) "đã được ban hành rồi" nên BTC "chắc mẩm" đưa ra lý do này là... hợp lẽ.

Nhìn vào chuyện "trình độ THPT" khác "tốt nghiệp THPT" đó, nhiều độc giả đã phản hồi về nói "BTC lại còn chơi chữ!". Còn BTC nói đó là "bản chất của tuổi trẻ" khi đã "nhanh nhạy đi trước trong một số vấn đề". Chưa rõ công luận có chấp nhận cách giải thích này không, nhưng nếu sự việc thuận theo giải thích đó thì rõ ràng "phép vua đã thua lệ làng"!

"Mổ xẻ" họp báo dưới góc độ truyền thông

Trong truyền thông quan hệ công chúng (PR) có khái niệm "giải quyết, quản lý khủng hoảng" (risk management hoặc crisis management). Hai cuộc họp báo của BTC cuộc thi Hoa hậu VN 2008 chính là để nhằm vào điều đó khi thực tế nảy sinh những sự cố, vấn đề rắc rối.

Có những vấn đề khi được "bàn tay PR" nhanh chóng thu xếp giải quyết kịp thời sẽ được minh bạch, sáng rõ, những thắc mắc băn khoăn từ nhiều phía sẽ được giải tỏa, tránh hàm oan. Nhưng cũng có những vấn đề mà phía truyền tin càng truyền càng rối, càng lộ rõ sự lép vế. Cả hai cuộc họp báo của Hoa hậu VN kể trên rơi vào trường hợp thứ hai.


Bà Mai Thị Bích Hà, mẹ của Thùy Dung nghẹn ngào:
"Giờ chúng tôi chỉ mong được gặp mặt con gái và trả lại vương miện để đi du học”
(Theo Đất VIệt)

Ở cuộc họp báo giải quyết "sự cố Mai Phương Thúy", BTC đã có phản ứng ngay tức thời rất đáng quý để đáp ứng nhu cầu được thông tin của báo chí, những nghi vấn đa chiều xung quanh. Không ít báo cũng ngay sau đó đưa hết những gì mà BTC, BGK nói từ họp báo để "lên bài", thiếu quan điểm hai chiều.

Ở đây, BTC họp báo là để nói rõ và bảo vệ quyền lợi cho mình, dồn tất cả lỗi về phía Mai Phương Thúy chứ chắc chắn không ai "vạch áo cho người xem lưng", cố ý nói "đối phương" hành xử có gì đúng, còn mình đối xử có gì sai.

Còn ở cuộc họp báo về trường hợp Hoa hậu Thùy Dung thì dường như diễn ra theo chiều ngược lại. Cô gái 18 tuổi Thuỳ Dung không được nhắc đến với một "lỗi" nào. Còn BTC cũng chỉ có một "thiếu sót" duy nhất là đã "xé rào" từ Thể lệ đến Quy chế. (Ở đây, ông Chu Tiến Đức còn hơi nhầm lẫn một chút khi khi gọi là "Thể lệ" (của cuộc thi) thành... "Thể chế" suốt từ đầu đến cuối buổi họp báo mà 3 thành viên chủ tọa đều muốn... sớm kết thúc!).


Toàn cảnh cuộc họp báo sáng 05/09. Ảnh: VTC

Đó là điểm nhìn dưới góc độ truyền thông và quan hệ công chúng về hai cuộc họp báo, giải quyết hai trường hợp với hai thái độ khác nhau nhưng có nhiều điểm liên quan trong một cuộc thi.

Thật mừng là trong cuộc họp báo sáng 5/9 ấy, nhiều phóng viên đã bảy tỏ thẳng thắn quan điểm của mình thông qua nhiều câu hỏi hay về chuyện bên cạnh cái "tình", còn có cái "lý". Và nhiều câu hỏi còn để ngỏ, trong đó có câu: BTC đã vi phạm quy chế thì có bị xử lý gì không?

Một cuộc thi Hoa hậu với hai cuộc họp báo đã trôi qua, điều gì giả dối, quanh co sẽ được công luận sáng suốt và thời gian soi tỏ. Chỉ có tiêu chí bất di bất dịch của mỗi cuộc thi Hoa hậu hướng tới: sự công bằng và những giá trị Chân - Thiện - Mỹ sẽ còn ở lại.

Bùi Dũng / Tuần Việt Nam