Chọn lọc tự nhiên không liên quan đến dòng giống tốt?


Minh họa: Andre Burian

(...) Những gì mà các chuyên gia gây giống người Anh đã thực hiện trên thực tế đã được chứng minh bởi cái giá khổng lồ dành cho loài vật có "dòng dõi" tốt, và những động vật này giờ đã được xuất khẩu tới mọi miền của thế giới. Sự thay đổi không thông thường chút nào là do lai chéo nhiều giống khác nhau. Mọi chuyên gia gây giống giỏi nhất đều kịch liệt phản đối thực hiện việc làm này, đôi khi loại ra trong số những giống phụ được coi là có quan hệ gần với nhau. Và nếu một phép lai chéo được thực hiện, sự chọn lọc khắt khe nhất là cần thiết hơn nhiều ngay cả khi so với những trường hợp thường.

Nếu việc chọn lọc chỉ đơn thuần bao gồm tách riêng vài biến thể khác nhau, và gây giống từ đó, nguyên lý này sẽ rõ ràng như một lời thông báo đáng giá, nhưng ý nghĩa của nó ở chỗ kết quả tuyệt vời được tạo ra nhờ sự tích lũy ở một phương diện, trong các thế hệ kế tiếp, bao gồm những cái khác nhau hoàn toàn không đáng kể do con mắt không có học thức - những sự khác nhau mà với mỗi cái, tôi đã cố gắng đánh giá cao một cách vô ích.

Không ai trong hàng nghìn năm qua có một con mắt chính xác và sự đánh giá đủ để trở thành một chuyên gia gây giống lỗi lạc. Nếu có được những phẩm chất này, nghiên cứu đề tài này vài năm, và dâng hiến cuộc đời mình cho nó với sự bền chí không thể khuất phục được; nếu người ta muốn bất cứ những phẩm chất này, người ta nhất định sẽ thất bại. Ít ai có thể dễ dàng tin vào khả năng tự nhiên và thời gian luyện tập cần thiết để trở thành một người sành chim bồ câu lão luyện. Những nguyên lý thông thường được kế tiếp bởi những người làm vườn, nhưng các thay đổi ở đây thường rời rạc. Không ai cho rằng các sản phẩm được chọn lọc kĩ lưỡng nhất được tạo ra bởi một sự biến đổi riêng lẻ từ một họ nguyên sơ.

Hoa ngoài vườn nhà Charles Darwin - Nguồn ảnh: Corbis

Ta đã chứng minh rằng không đến mức như thế trong nhiều trường hợp, trong đó nhiều tài liệu chính xác đã được giữ lại, do đó để đưa ra một ví dụ rất lặt vặt, kích cỡ tăng lên đều đặn của quả lí gai thông thường có thể được trích dẫn. Chúng ta thấy một sự thay đổi đáng ngạc nhiên ở hoa của những người nghiên cứu hoa, nếu hoa ngày nay được so sánh với bức vẽ được tạo ra chỉ hai mươi hay ba mươi năm về trước. Nếu dòng giống của một loại cây trồng trước kia đã từng tồn tại khá vững, người thu thập hạt không loại ra những cây tốt nhất mà chỉ đổi nơi phát triển của chúng, và nhổ cây con xấu vì họ coi những cây đó là lệch khỏi tiêu chuẩn đúng. Với động vật, kiểu chọn lọc này, nói tóm lại cũng được kế tiếp, vì hầu như không ai thiếu thận trọng đến nỗi cho cho những con vật xấu nhất đem gây giống.

Liên quan đến thực vật, có một cách khác để quan sát các kết quả của chọn lọc được gom góp lại, cụ thể là bằng việc so sánh tính đa dạng của hoa ở các biến thể khác nhau của cùng một loài trong vườn hoa, tính đa dạng của lá, vỏ, củ hoặc bất kì bộ phận nào được đánh giá, trong vườn rau, so với hoa cùng các nhóm giống nhau; và tính đa dạng của quả cùng loài trong vườn; so với lá và hoa của cùng một bộ loài chung. Nhận thấy lá cải bắp khác nhau thế nào, và hoa cực kì giống nhau, hoa bướm dại không giống nhau thế nào, và lá giống nhau thế nào; quả của cây lý gai thuộc nhiều loại khác nhau thì khác nhau bao nhiêu về kích thước, hình dáng, màu sắc và độ rậm lông, và ngay cả hoa cũng cho thấy sự khác nhau rất nhỏ. Không phải là các biến dị khác nhau ở mức độ lớn trong một vài điểm thì không khác nhau chút nào ở những khía cạnh khác, điều này khó có thể, có lẽ là không bao giờ đúng. Định luật tương quan của sự phát triển, mà ý nghĩa của nó không nên bỏ sót, sẽ đảm bảo có vài sự khác nhau, nhưng thông thường, tôi chắc chắn sự chọn lọc liên tục những biến đổi nhỏ, cả ở lá, hoa hoặc quả, sẽ tạo ra những dòng giống khác nhau chủ yếu ở những đặc điểm này.

Người ta có thể phản đối rằng nguyên tắc chọn lọc đã trở thành thực tiễn có phương pháp chỉ vừa mới hơn ba phần tư thế kỉ; những năm cuối thời gian này có thể nó đã được người ta chú ý đến nhiều hơn, và nhiều luận thuyết đã xuất bản về đề tài này, và tôi có thể bổ sung kết quả là, ở một mức độ tương ứng, mau lẹ và có ý nghĩa. Nhưng nó rất khác xa thực tế nguyên tắc này là một khám phá hiện đại. Tôi có thể đưa ra nhiều chỉ dẫn tham khảo cho thấy sự công nhận hoàn toàn ý nghĩa của nguyên lý này trong các tác phẩm và các di tích cổ xưa. Trong thời đại mông muội của lịch sử nước Anh các động vật được chọn thường được nhập khẩu, và pháp luật đã được thông qua nhằm ngăn chặn việc nhập khẩu này, người ta cũng ra lệnh tiêu diệt một lượng ngựa mà họ ví là những đời con xấu. Nguyên lý chọn lọc tôi thấy rõ ràng là đã được đề cập đến trong một bộ sách bách khoa cổ Trung Hoa. Các quy luật rành mạch đã được nhiều tác giả cổ điển Roma đề ra.

Theo nhiều đoạn trong quyển đầu kinh Cựu ước rõ ràng là vẻ bề ngoài của vật nuôi thuần hóa ở thời kì đầu rất được chú ý. Người nguyên thủy thời bấy giờ đôi khi lai chó với động vật hoang dã thuộc họ chó, để cải thiện nòi giống, và lúc đầu họ làm như vậy mà nhiều đoạn trong Pliny đã chứng thực. Người nguyên thủy vùng Nam Á chọn gia súc nhờ màu sắc, như người Éc ki mô đã làm với chó kéo xe của họ. Livingstone đã chỉ ra bao nhiêu động vật thuần hóa giống tốt quý hiếm đối với người da đen lục địa châu Phi không liên hệ với người châu Âu. Một số hiện tượng này không chỉ ra sự chọn lọc có thật, nhưng chúng cho biết việc gây giống động vật thuần hóa được chú tâm một cách cẩn thận ở thời cổ xưa, và bấy giờ được những người nguyên thủy thấp bé nhất chăm sóc. Qủa thực, đó là một hiện tượng lạ có được sự chú ý mà không dành cho việc gây giống, cho sự kế thừa sản phẩm và phẩm chất tồi là quá rõ ràng.

Thời nay, những người gây giống giỏi nhờ sự chọn lọc có phương pháp, với một mục đích nhất định cố gắng tạo ra một giống mới hoặc một giống phụ tốt hơn bất kì giống nào đã có. Nhưng, vì mục đích của ta, hồ như chọn lọc, có thể được gọi là tiềm thức, và cái mà do mỗi người cố gắng có được và tạo ra từ những con vật tốt nhất, quan trọng hơn. Do đó, người mà có ý định nuôi chó săn chỉ điểm đương nhiên cố gắng có được những con chó tốt nhất có thể, và sau đó gây giống từ những con chó tốt nhất này, nhưng anh ta không có ước muốn hoặc mong đợi thường xuyên thay đổi giống. Tuy nhiên tôi không thể nghi ngờ chu trình này, được tiếp tục nhiều thế kỉ, sẽ có thể cải thiện hoặc thay đổi được một giống nào đó, cũng như Bakewell, Collins, ...nhờ quy trình rất giống nhau này, chỉ xúc tiến một cách có phương pháp hơn, đã tạo ra thay đổi rất lớn, ngay cả trong cuộc đời họ, hình thức và phẩm chất gia súc của họ.

Những thay đổi chậm và không cảm thấy được kiểu này chưa bao giờ có thể được công nhận trừ khi phép đo có thật hoặc những nét vẽ chi tiết những giống được bàn đến này đã được tạo ra từ lâu, có thể dùng để so sánh. Tuy nhiên, đối với nhiều trường hợp, những cá thể không thay đổi hoặc thay đổi ít cùng một giống có thể được tìm thấy ở những vùng ít được khai hóa hơn, nơi mà giống này ít được cải thiện. Có lý do để tin rằng giống chó Xpanhơn của vua Charles đã vô tình thay đổi rất nhiều từ thời vua ấy. Nhiều chuyên gia rất giỏi tin chắc rằng chó săn lông xù có nguồn gốc từ giống chó xpanhơn, và có khả năng được thay đổi dần từ giống chó này. Người ta cho rằng chó săn chỉ điểm Anh đã thay đổi đáng kể trong vòng thế kỷ qua, và trong trường hợp này, sự thay đổi được cho là đã chịu tác động chủ yếu do việc lai chó sói, nhưng điều làm ta băn khoăn là sự thay đổi đã chịu tác động vô tình và dần dần, và lại còn rất hiệu quả đến nỗi, dù chó săn Tây Ban Nha chắc chắn có nguồn gốc từ Tây Ban Nha, ngài Borrow đã không nhìn ra, khi ông đưa ra dẫn chứng cho tôi, bất cứ một loài chó nội địa Tây Ban Nha nào đều giống chó săn của ta.

Bằng một quy trình chọn lọc tương tự, và bằng sự huấn luyện kĩ lưỡng, toàn cơ thể ngựa đua Anh đã trở nên vượt trội về tốc độ và kích thước hơn bố mẹ loài Arab, để mà đời con, nhờ sự điều chỉnh cho giống Goodwood, đã hơn về cân nặng. Lord Spencer và nhiều người khác cho biết cách mà gia súc Anh đã tăng trọng lượng và tính thuần thục sớm, so sánh với giống mà trước đó nuôi ở vùng này. Nhờ việc so sánh những bản miêu tả trong các chuyên luận về giống chim bồ câu cũ của chim bồ câu đưa thư, chim bồ câu nhào lộn với những giống này hiện nay có ở Anh, Ấn độ, và Persia, tôi cho là chúng ta có thể phát hiện một cách chính xác những giai đoạn mà chúng đã trải qua, và trở nên khác xa với chim bồ câu núi.

Youatt đưa ra một minh họa xuất sắc về tác dụng của quy trình chọn lọc, có thể được coi là được kế tiếp vô tình, trong chừng mực mà những người gây giống chưa bao giờ có thể mong đợi hay thậm chí ước ao tạo ra kết quả cụ thể sinh ra từ sản phẩm của hai giống riêng biệt. Hai đàn cừu Leicester do ngài Buckley, ngài Burgess, và ngài Youatt cho thấy “đã được gây giống thuần chủng từ giống nguyên sơ của ngài Bakewell hơn 50 năm.” Chưa hề có một sự nghi ngờ nào của bất cứ ai biết đến vấn đề này, ví dụ rằng chủ nhân của chúng đã làm chệch ra xa khỏi dòng máu thuần chủng của đàn cừu ngài Bakewell, tuy nhiên sự sai khác giữa cừu của hai người này quá lớn đến nỗi chúng có bề ngoài rất khác nhau muôn hình muôn vẻ.

(Còn nữa)

Ngọc Hân (dịch)