Làm sao giữ và thúc đẩy mức độ tăng trưởng kinh tế ngày càng nhanh là câu hỏi quan trọng nhất của hầu hết quốc gia. Nhưng cũng như hai mặt của một tấm huân chương, sự thái quá của quan điểm tập trung vào tăng trưởng kinh tế nảy sinh nhiều vấn đề. Trong đó, nổi lên vấn đề môi trường bị tàn phá.

Trước mắt chúng ta là hai bức tranh miêu tả thế giới hoàn toàn khác biệt. Bức thứ nhất bao gồm những nước công nghiệp phát triển, dân số chỉ chiếm 1/5 thế giới nhưng tiêu thụ gần 3/4 tài nguyên trên địa cầu.

Xã hội tiêu thụ tạo trong nó hình mẫu những “cá nhân tiêu thụ” với mức độ tăng dần. Nhiều nhà khoa học tiên đoán sẽ không thể duy trì mức độ tiêu thụ quá cao như hiện nay ở các nước giàu, nếu muốn hướng tới một xã hội tương lai bền vững.

Bức tranh thứ hai bao gồm những nước đi sau đang chuyển mình công nghiệp hóa. Họ là phần lớn của nhân loại, sở hữu một nền sản xuất kém phát triển hơn, với năng suất thấp cộng hiệu năng các quyết định kinh tế không cao. Ngoài ra, công nghệ lạc hậu cùng ý thức sử dụng bền vững nguồn tài nguyên chưa được phát triển đồng bộ khiến vấn đề môi trường ở các nước này trở nên nghiêm trọng. Sự đổ bộ của các tập đoàn nước ngoài (đóng vai trò điều kiện tiên quyết của tăng trưởng kinh tế) một mặt ảnh hưởng tích cực lên mặt bằng chung thể chế, môi trường kinh doanh, trình độ lao động; một mặt do thiếu vắng khuôn pháp lý tối thiểu, môi trường biến thành “vật tế thần” cho những quyết định mang tính ngắn hạn, đặt mục đích lợi nhuận lên hàng đầu.

Kênh Tham Lương chảy dọc ranh giới quận Tân Phú, Tân Bình, Gò Vấp
và Q.12 (TP.HCM) xanh đẹp ngày nào nay đã chuyển màu, bốc mùi hóa
chất nồng nặc do nước thải công nghiệp từ các nhà máy xả ra -Ảnh: N.C.T.

Quan sát tình hình phát triển của VN trong thời gian gần đây sẽ thấy nền kinh tế đang tăng tốc, nhưng sự tăng tốc ấy đã bỏ lại đằng sau những hệ lụy trên đường.

Bài học của các nước đi trước đã cho thấy sự nguy hiểm của một nền kinh tế tăng trưởng nóng bỏ quên những yếu tố môi sinh trong bản kế toán của mình. Hãy suy nghĩ về những thành phố: Cubatao (Brazil), Mexico City (Mexico), Linfen (Trung Quốc) hay kênh Ba Bò, sông Thị Vải. “Chơi với thế giới”, chắc chắn mục đích chúng ta không chỉ hội nhập về thị trường, buôn bán, thương mại… mà còn là sự tham gia định hình về giá trị, chuẩn mực hành xử. Trong đó, bảo vệ môi trường, giữ gìn và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên phải trở thành một trong những mục tiêu hội nhập quan trọng nhất của VN trên hành trình “vươn ra biển lớn”.

NGUYỄN CHÍNH TÂM / Tuổi Trẻ
(TP.HCM)