Lâu nay, người ta nói nhiều đến trách nhiệm của cán bộ công chức trong công tác của mình. Trách nhiệm đó thể hiện trong sự tận tâm, tận tụy với nhiệm vụ được giao, với yêu cầu và sự bức xúc của người dân.

Người ta cũng đã nói đến từ “vô cảm” để chỉ một bộ phận cán bộ công chức chưa bao giờ (hay không bao giờ) biết đặt mình vào vị trí của người dân để cảm nhận xem có hợp lý, công bằng không khi đón nhận quyết định, thái độ làm việc của chính mình.

Điều đó là có thật.

Nhưng dường như chưa ai nghiêm túc xem sự vô cảm đó có trong thanh niên như thế nào. Có bao nhiêu trong số những gương mặt “lạnh” ở một số công sở là thanh niên? Có bao nhiêu kẻ hay vòi vĩnh trong các giao dịch hành chính là thanh niên? Có bao nhiêu người bị xử lý vì các vi phạm trong thi hành công vụ là thanh niên? Những điều này cần được các nhà nghiên cứu xã hội học quan tâm tìm hiểu để có những định hướng uốn nắn, giáo dục kịp thời và hợp lý cho thanh niên. Có như thế mới phát huy được trách nhiệm của thanh niên đối với đất nước, đối với xã hội.

“Giữa đàng thấy chuyện bất bình chẳng tha” là tinh thần nghĩa hiệp của người VN truyền thống. Đó là trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với những điều bất công trong cộng đồng, mà thanh niên phải là người đi đầu bởi sức khỏe, tinh thần quả cảm và sự nhiệt huyết của mình.

Thế nhưng có một bộ phận thanh niên hiện nay còn thiếu trách nhiệm với chính bản thân mình thì thật khó đòi hỏi họ có trách nhiệm với xã hội. Có một số người thiếu ý thức học tập, rèn luyện lại sa vào những hoạt động tiêu cực, dễ bị những thành phần xấu tác động mà thiếu ý thức đề kháng, thiếu bản lĩnh để tự bảo vệ. Họ không chỉ không phát huy được vai trò của thanh niên đối với cộng đồng mà còn trở thành gánh nặng, buộc cộng đồng phải giúp đỡ.

Thanh niên luôn là lực lượng đông đảo trong mọi xã hội. Ở xã hội ta hiện nay, nói về ý thức trách nhiệm của mỗi thanh niên cũng còn là điều đáng bàn. Trách nhiệm ở đây là trách nhiệm với chính sự an toàn của họ, với sự ổn định và phát triển của cộng đồng.

Đó là nhiều thanh niên ra đường không chấp hành nghiêm luật giao thông, gây tai nạn cho bản thân và cho người khác. Đó là vô ý xả rác bừa bãi, làm ảnh hưởng xấu đến môi trường. Đó là tư tưởng “vì mình” trong nhiều hành vi cư xử với cộng đồng...

Nhà văn Nam Cao đã viết trong Đời thừa: Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai kẻ khác mà là nâng kẻ yếu lên bằng đôi vai của mình. Điều này có lẽ đáng để thanh niên suy nghĩ.

Bên cạnh đó, những thanh niên thể hiện được trách nhiệm và vai trò của mình đối với cộng đồng, đối với xã hội luôn được mọi người trân trọng. Những chiến sĩ mùa hè xanh, những bạn trẻ hiến máu, những tấm gương cứu người, những “Lục Vân Tiên” bắt cướp, những “cây sáng kiến”... không chỉ tạo ra hình đẹp cho bản thân họ mà còn góp phần tô thêm những nét đặc sắc của xã hội ta, một xã hội đang được xây dựng trên tinh thần “mỗi người vì mọi người”.

Ở họ, sự xả thân không mong muốn trở thành một nghĩa cử mà như là một việc làm tự nhiên – làm cho người khác cũng như làm cho chính bản thân mình.

Sự thể hiện tinh thần trách nhiệm của những thanh niên này có sức lan tỏa đáng kể trong cộng đồng, phát huy được tinh thần “vì mọi người” của nhiều người khác, trong đó có cả những thanh niên chưa tìm được lẽ sống đúng đắn cho cuộc đời mình.

Cùng với phát triển kinh tế, nâng cao mức sống, nhất định phải xây dựng một xã hội có trách nhiệm. Ở đó, mỗi thành viên đều có trách nhiệm với cộng đồng và mỗi khi làm điều gì tự cân nhắc xem hành vi của mình có gây ảnh hưởng gì đến người khác không. Có như vậy, chất lượng sống mới được nâng cao, mối liên hệ cộng đồng mới bền chặt, những khó khăn riêng được cộng đồng, mà trước hết là các cấp chính quyền chia sẻ và giải quyết.

Trúc Giang (Q.3, TP.HCM)